Nếu thương trường là một bàn cờ, thì Bầu Đức đã mất 10 năm chỉ để sửa sai một nước đi. Từ vị thế người giàu nhất sàn chứng khoán, ông rơi vào vòng xoáy nợ nần gần 36.000 tỷ đồng, đối mặt với nguy cơ sụp đổ đế chế Hoàng Anh Gia Lai (HAGL).
Đến cuối năm 2025, HAGL đã chuyển mình đầy kỳ tích: Sạch lỗ lũy kế, có lãi và bắt đầu chu kỳ tăng trưởng mới. Hành trình lội ngược dòng này không chỉ có mồ hôi của Bầu Đức, mà còn là kết quả của nghệ thuật đàm phán đỉnh cao với các chủ nợ để tự tìm lối thoát cho chính mình.
Nhìn lại hành trình 10 năm trả nợ
Năm 2012, khi thị trường địa ốc vẫn đang là mảnh đất màu mỡ, Bầu Đức bất ngờ tuyên bố rút toàn bộ khỏi lĩnh vực bất động sản tại Việt Nam để đánh cược vào giấc mơ nông nghiệp, với hàng chục nghìn héc-ta cao su tại Lào và Campuchia.
Tuy nhiên sai lầm của quyết định này là sự mất cân đối kỳ hạn vốn: dùng vốn ngắn hạn để đầu tư dài hạn đúng lúc giá cao su lao dốc không phanh từ đỉnh 6.000 USD xuống còn 1.500 USD/tấn. Pha đứt đoạn dòng tiền này khiến cây chưa kịp sinh lời thì lãi vay đã ập đến. Giấc mơ tỷ đô biến thành cơn ác mộng thanh khoản.
Đỉnh điểm là năm 2016, tổng nợ vay hơn 36.000 tỷ đồng khiến HAGL đối mặt với nguy cơ sụp đổ bất cứ lúc nào. Tập đoàn bước vào giai đoạn đen tối nhất khi mất khả năng thanh khoản hoàn toàn, doanh nghiệp nợ lương nhân viên tới 60 tháng, bị các đối tác thân thiết từ chối gặp mặt.
Thấm thoát gần một thập kỷ trôi qua, đến cuối năm 2025, bức tranh tài chính của HAGL được cải thiện đáng kể khi tỷ lệ nợ được đưa về mức an toàn. Kỳ tích này không chỉ đến từ nỗ lực bán mình trả nợ của Bầu Đức, mà còn nhờ sự hỗ trợ, kiên nhẫn đầy thiện chí từ các chủ nợ. Thay vì siết nợ, thu hồi vốn ngay lập tức, các ngân hàng đã cùng dìu doanh nghiệp đi qua vực thẳm.
Vậy cụ thể, các ngân hàng đã đồng hành cùng Bầu Đức trong 10 năm “đi cày trả nợ” như thế nào?
Bức tranh tái cơ cấu nợ trong 10 năm: Các ngân hàng sát cánh cùng Bầu Đức
Để hiện thực hóa tham vọng trồng 80.000 ha cao su và xây dựng hàng loạt thủy điện khắp Đông Dương giai đoạn 2010 – 2015, HAGL không thể chỉ dựa vào một nguồn vốn duy nhất do các quy định khắt khe về hạn mức tín dụng. Doanh nghiệp buộc phải huy động vốn từ một liên minh tài chính lớn bao gồm BIDV, Eximbank, Sacombank, TPBank, … thông qua cả hai kênh vay tín dụng và phát hành trái phiếu.
Vào thời điểm 2016 khi giá cao su lao dốc khiến HAGL mất thanh khoản, các chủ nợ hoàn toàn có quyền siết nợ và tuyên bố doanh nghiệp phá sản. Về phía Bầu Đức, thay vì giấu giếm để giữ giá cổ phiếu, ông chọn cách công khai sự thật: HAGL đã kiệt quệ. Chính sự minh bạch đến mức tàn nhẫn này lại là chiếc phao cứu sống doanh nghiệp.
Với tinh thần dám làm dám chịu của Bầu Đức, các ngân hàng đã đồng ý tái cơ cấu nợ vay doanh nghiệp để cùng tháo gỡ khó khăn. Các chủ nợ lúc này luân phiên tiếp sức cho HAGL qua từng giai đoạn cam go nhất.
BIDV: Chủ nợ lớn nhất và sự kiên nhẫn với khoản nợ trái phiếu khổng lồ
Trong bức tranh tài chính của HAGL, BIDV đóng vai trò là chủ nợ lớn nhất và gắn bó sâu sắc nhất trong suốt giai đoạn chuyển mình từ bất động sản sang nông nghiệp. Hình thức nợ chủ yếu là trái phiếu doanh nghiệp, HAGL phát hành trái phiếu, BIDV và công ty chứng khoán BSC đứng ra thu xếp và nắm giữ.
Cách thức này giúp HAGL huy động được nguồn vốn dài hạn quy mô lớn để trồng hàng chục nghìn héc-ta cao su và xây dựng các dự án thủy điện, nhưng cũng biến BIDV thành chủ nợ chịu rủi ro cao nhất khi dòng tiền từ các dự án này bị đứt gãy.
Vào thời kỳ khủng hoảng đỉnh điểm năm 2016, tổng giá trị nợ vay và phát hành trái phiếu của HAGL tại BIDV đã lên tới hơn 10.000 tỷ đồng. Thay vì áp dụng các biện pháp cứng rắn như siết nợ hay phát mãi tài sản – điều có thể đẩy HAGL vào cửa tử ngay lập tức, BIDV đã chọn cơ cấu lại thời hạn trả nợ, đồng ý gia hạn thời gian đáo hạn của các lô trái phiếu từ năm 2017 kéo dài sang tận năm 2021 và sau đó là 2026.
Động thái này không chỉ giúp HAGL tránh được áp lực trả nợ gốc hàng nghìn tỷ đồng trong lúc khó khăn nhất mà còn giữ cho doanh nghiệp không bị rơi vào nhóm nợ xấu, duy trì được tư cách pháp nhân để tiếp tục tìm kiếm đối tác tái cơ cấu.
Giai đoạn 2016–2019, các đợt phát hành trái phiếu giúp HAGL bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn cho cơ cấu nợ, sử dụng trái phiếu thay thế các khoản vay cũ giảm giảm áp lực thanh toán ngắn hạn.
Khi Thaco tham gia tái cấu trúc HAGL, BIDV cũng đã phối hợp để giải phóng các tài sản thế chấp là cổ phần và dự án, tạo điều kiện cho HAGL bán công ty con HAGL Agrico cho Thaco.
Gần đây nhất, dòng vốn từ đợt phát hành cổ phiếu riêng lẻ cho nhóm nhà đầu tư mới cũng được HAGL sử dụng để mua lại trước hạn các lô trái phiếu của mình, đặc biệt là các lô trái phiếu liên quan đến BIDV, nhằm cơ cấu lại nợ, giảm gánh nặng lãi vay, đánh dấu bước chuyển biến tích cực trong mối quan hệ nợ vay lịch sử.
Eximbank: Kết thúc dứt điểm nhờ miễn giảm nợ lãi
Trong giai đoạn HAGL mở rộng mạnh mẽ nhất, Eximbank cũng từng là chủ nợ lớn thứ hai chỉ sau BIDV với tổng dư nợ lên tới hàng nghìn tỷ đồng, tập trung chủ yếu vào việc tài trợ vốn cho Công ty Cổ phần Nông nghiệp Quốc tế HAGL (HAGL Agrico).
Khoản nợ tại đây được đảm bảo bằng một khối lượng lớn cổ phiếu HNG và các tài sản hình thành từ vốn vay là các dự án nông nghiệp. Khi khủng hoảng xảy ra, Eximbank cũng đối mặt với áp lực nợ xấu gia tăng nhưng cách giải quyết của ngân hàng này mang tính dứt điểm hơn: miễn giảm nợ lãi.
Cuối năm 2023, công ty con của tập đoàn – CTCP Chăn nuôi Gia Lai đã thanh toán 750 tỷ đồng, gồm cả gốc và lãi cho Eximbank để tất toán các khoản vay từ năm 2014. Theo thông báo miễn giảm nợ lãi từ Eximbank, tổng số tiền lãi của các khoản vay được miễn giảm lên tới gần 1.425 tỷ đồng.
Nhờ cơ chế xử lý gọn gàng này, HAGL đã tất toán toàn bộ các khoản vay cả ngắn hạn và dài hạn tại Eximbank, chính thức khép lại mối quan hệ tín dụng căng thẳng tại đây và giảm được một phần đáng kể gánh nặng tài chính trên bảng cân đối kế toán.
Sacombank: Tiếp tục hành trình đàm phán
Khác với các khoản nợ trái phiếu tập trung tại công ty mẹ như BIDV, mối quan hệ tín dụng giữa HAGL và Sacombank chủ yếu được thực hiện thông qua công ty con tiêu biểu như Công ty TNHH Hưng Thắng Lợi Gia Lai dưới hình thức các hợp đồng vay thương mại nhằm bổ sung vốn lưu động. Tính đến cuối năm 2022, HAGL có khoản nợ lên đến 691 tỷ đồng tại Sacombank, trong đó 500 tỷ đồng là của Hưng Thắng Lợi Gia Lai.
Bước sang giai đoạn khó khăn về dòng tiền năm 2023, khi khoản vay 500 tỷ đồng của Hưng Thắng Lợi Gia Lai đến hạn thanh toán, Sacombank tiếp tục chọn giải pháp đồng hành thay vì gây sức ép thu hồi vốn. Ngân hàng đã chấp thuận gia hạn thời gian trả nợ thêm 12 tháng và đồng ý nhận tài sản đảm bảo bổ sung là 30 triệu cổ phiếu của Công ty Cổ phần Chăn nuôi Gia Lai.
Ở thời điểm hiện tại, khi khoản nợ gốc vẫn còn tồn đọng, Sacombank tiếp tục duy trì thái độ thiện chí, không gây áp lực thanh lý tài sản cưỡng chế, mà đang cùng doanh nghiệp đàm phán phương án tất toán dứt điểm theo hướng HAGL trả đủ tiền gốc và ngân hàng xem xét miễn giảm phần lãi phạt tồn đọng.
TPBank: Sự hỗ trợ âm thầm
Dù ít được nhắc đến trên truyền thông như BIDV hay Eximbank, nhưng TPBank là một mắt xích quan trọng trong cấu trúc nợ của HAGL giai đoạn 2015 – 2020. Tại TPBank, dư nợ hình thành chủ yếu trong giai đoạn 2015–2019, theo hình thức trái phiếu doanh nghiệp và các vay dài hạn phục vụ cho giai đoạn đầu đầu tư nông nghiệp.
Khi HAGL mất khả năng chi trả lãi và gốc đúng hạn, TPBank đã chấp nhận cơ cấu lại thời hạn trả nợ gốc các lô trái phiếu, kéo dài thời gian đáo hạn từ năm 2017 sang các năm 2020 và sau đó là 2023, đồng thời giữ nguyên nhóm nợ để doanh nghiệp không bị liệt vào danh sách nợ xấu toàn hệ thống.
Từ năm 2018, sau khi Tập đoàn Trường Hải (Thaco Group) tham gia quá trình tái cấu trúc HAGL Agrico, một phần nghĩa vụ nợ được chuyển giao, khiến dư nợ tại TPBank giảm dần.
Đến cuối 2023, HAGL còn dư nợ dài hạn 161 tỷ đồng tại TPBank. Trong năm 2024, HAGL cũng đã tất toán 48 tỷ đồng dư nợ dài hạn tại TPBank. Đến ngày 30/09, công ty đã giảm dư nợ ngắn hạn tại TPBank từ 848 tỷ đồng hồi đầu năm xuống còn 459 tỷ đồng.
Sự kiên nhẫn này của TPBank đã giúp HAGL tránh được áp lực dòng tiền ngắn hạn trong giai đoạn doanh nghiệp gần như không có nguồn thu.
Suốt 10 năm gồng mình trả nợ, HAGL luôn nằm trong tình trạng nợ xấu dưới con mắt của dư luận, không ngân hàng nào dám quan hệ với HAGL. Vì vậy khi báo cáo tài chính có dấu hiệu khởi sắc, dư nợ giảm dần, những cú bắt tay mới được thiết lập, không chỉ để cho Bầu Đức vay tiền kinh doanh mà còn để HAGL chứng minh “vẫn có người chơi với mình”.
Đọc thêm: Netflix: Từ khoản nợ khổng lồ đến đế chế streaming bùng nổ
Sự chuyển dịch từ chủ nợ đến đối tác chiến lược cùng kề vai sát cánh bên HAGL
Khép lại một thập kỷ chật vật với bài toán cơ cấu nợ, giai đoạn 2023 – 2025 đánh dấu bước ngoặt lịch sử khi HAGL không còn tìm đến ngân hàng chỉ để xin giãn nợ, mà để thiết lập các mối quan hệ hợp tác toàn diện.
Bức tranh tài chính của tập đoàn lúc này xuất hiện hai cái tên đóng vai trò bản lề là LPBank và OCB, nhưng mỗi đơn vị lại thực hiện vai khác nhau, trong từng giai đoạn khác nhau.
Giai đoạn 2023 – 2024: LPBank và kỳ vọng tái cấu trúc nhưng dang dở
Năm 2023, HAGL và LPBank ký thỏa thuận hợp tác sâu rộng. Lúc này, sự xuất hiện của LPBank được ví như chiếc phao cứu sinh, trở thành điểm tựa tài chính vững chắc giúp HAGL giải quyết dứt điểm các tàn dư nợ nần quá khứ.
Sự đồng hành chiến lược này được hiện thực hóa ngay đầu năm 2024, khi LPBank chi 500 tỷ mua 50 triệu cổ phiếu trong đợt phát hành 130 triệu cổ phiếu của HAGL. Số tiền thu được từ đợt chào bán trái phiếu đã giúp HAGL giải quyết nốt các khoản nợ trái phiếu còn tồn đọng và cơ cấu lại nợ cho các công ty con.
Khi nền tảng tài chính đã vững chắc, LPBank tiếp tục kích hoạt sự tăng trưởng của HAGL thông qua gói tài trợ lên tới 5.000 tỷ đồng, ưu tiên đầu tư cho nông nghiệp xanh. Dòng vốn này trở thành nguồn sức mạnh thiết yếu để HAGL mở rộng quy mô ba trụ cột: chuối, sầu riêng và chăn nuôi heo.
Song song đó, việc gắn kết thương hiệu LPBank với Câu lạc bộ bóng đá và Học viện HAGL đã tạo nên tấm khiên bảo chứng uy tín vững chắc, khôi phục niềm tin của thị trường và các đối tác.
Tuy nhiên đến cuối quý IV/2024, khoản vay nghìn tỷ từ LPBank biến mất khỏi báo cáo tài chính của HAGL, và ngân hàng cũng không còn phát sinh tín dụng với doanh nghiệp này. Bên cạnh đó, CLB HAGL cũng đã xin VFF bỏ tên LPBank vì xung đột lợi ích tài trợ.
Tại Đại hội cổ đông thường nên 2025, nhóm cổ đông liên quan đến LPBank đã bất ngờ rút hồ sơ đề cử nhân sự Hội đồng quản trị HAGL, cho thấy sự chia tay khỏi cơ cấu quản trị của HAGL.
Thay thế LPBank là OCB – ngân hàng xuất hiện với vai trò chủ nợ lớn nhất, bắt đầu từ khoản cho vay 2.000 tỷ đồng và tăng lên hơn 2.200 tỷ trong quý I/2025.
Giai đoạn 2024 – 2025: OCB tiếp tục cùng HAGL đồng hành tăng trưởng
Trong bối cảnh HAGL cần nguồn vốn lưu động lớn để duy trì quy mô đàn heo và mở rộng diện tích chuối xuất khẩu, OCB đã trở thành đối tác cho vay linh hoạt các khoản vay ngắn hạn.
Bước sang giai đoạn 2024 – 2025, sự hiện diện của OCB đóng vai trò đối tác chiến lược đường dài, sát cánh cùng HAGL trong giai đoạn chuyển mình. Thay vì chỉ thẩm định trên hồ sơ sổ sách, Chủ tịch OCB Trịnh Văn Tuấn đã đích thân xuống tận các nông trường, xem xét từng vườn sầu riêng, kiểm tra từng diện tích cà phê. Chính những chuyến thăm thực tế này đã tạo nên niềm tin, là cơ sở để OCB mạnh dạn phê duyệt các hạn mức tín dụng khổng lồ cho HAGL.
Tính đến cuối Quý III/2025, tổng dư nợ mà OCB cấp cho HAGL đã tăng vọt lên mức gần 4.000 tỷ đồng, chiếm tới 64,5% tổng nợ vay ngân hàng của cả tập đoàn. OCB chính thức trở thành sức mạnh chủ lực nuôi sống hoạt động sản xuất kinh doanh hàng ngày của tập đoàn HAGL.
Tuy nhiên, đỉnh cao trong mối quan hệ này không dừng lại ở việc cho vay. Nhóm cổ đông liên quan đến OCBS (Công ty Chứng khoán OCB) đã thực hiện một bước đi chiến lược mang tính bước ngoặt: hoán đổi 2.520 tỷ đồng nợ vay thành vốn cổ phần.
Động thái này không chỉ giúp HAGL xóa bỏ một khối lượng nợ lớn mà còn đưa nhóm OCB trở thành cổ đông lớn thứ hai tại tập đoàn, chỉ xếp sau chính bầu Đức. Sự chuyển dịch từ chủ nợ sang đồng chủ sở hữu này khẳng định OCB đã gắn chặt quyền lợi và rủi ro của mình vào vận mệnh của HAGL, tạo nên gọng kìm vững chắc cho chu kỳ tăng trưởng mới.
Cú chuyển đổi chủ nợ chiến lược từ LPBank sang OCB chính là minh chứng rõ nét nhất cho thấy hành trình tái cấu trúc của Bầu Đức chưa bao giờ trải hoa hồng, mà là chuỗi thử thách để tìm ra người đồng hành phù hợp nhất.
Bài học quản trị vốn đắt giá cho doanh nghiệp SME
Nhờ dòng vốn ngân hàng tiếp sức đúng lúc và hành trình 10 năm “đi cày trả nợ” của Bầu Đức, bức tranh tài chính của HAGL đến cuối năm 2025 đã lột xác hoàn toàn. Doanh nghiệp đã xóa sạch khoản lỗ lũy kế khổng lồ hơn 7.500 tỷ đồng từng đè nặng trên báo cáo tài chính từ năm 2021, đồng thời ghi nhận mức lãi 820 tỷ đồng vào cuối quỹ III/2025.
Doanh nghiệp SME có thể học hỏi các bài học quản trị vốn đắt giá từ Hoàng Anh Gia Lai:
Không dùng vốn Ngắn hạn để đầu tư Dài hạn: Nếu dùng vốn vay ngắn hạn (đáo hạn sau 6-12 tháng) để đầu tư, doanh nghiệp sẽ vỡ trận ngay lập tức khi dòng tiền về không kịp để trả nợ.
Minh bạch là tấm khiên bảo vệ: Khi gặp khó khăn dòng tiền, đừng trốn tránh. Sự thành thật của Bầu Đức năm 2016 đã giúp ông giữ lại được niềm tin. Ngân hàng sẵn sàng cơ cấu nợ nếu thấy chủ doanh nghiệp trung thực và có ý chí.
Chọn ngân hàng phù hợp quan trọng hơn lãi suất: Tại sao HAGL chia tay LPBank để chọn OCB? Vì làm nông nghiệp rủi ro cao, cần một ngân hàng hiểu về mùa vụ, thiên tai để đồng cảm. SME cũng vậy, hãy tìm đối tác ngân hàng phù hợp, hiểu mô hình kinh doanh của bạn để có sự thấu hiểu và hợp tác đường dài.
Kết luận
Trong kinh doanh, nợ không phải là kẻ thù nếu được sử dụng khôn ngoan. Biết tận dụng dòng tiền, cơ cấu vốn hợp lý và vận hành đòn bẩy tài chính, doanh nghiệp không chỉ duy trì hoạt động ổn định mà còn biến nguồn lực từ đối tác thành cơ hội tăng trưởng, mở ra cánh cửa dẫn tới thành công bền vững.
Hiện MISA Lending đang hỗ trợ các doanh nghiệp – là khách hàng sử dụng phần mềm MISA, kết nối các gói vay tín chấp ngắn hạn, để phục vụ nhập nguyên liệu, mua hàng hóa, trả lương nhân viên ngắn hạn, với lãi suất ưu đãi.
